Προλεγόμενα μίας επερχόμενης εξεταστικής επιτροπής

Είναι η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών την εβδομάδα που πέρασε σκάνδαλο; Πολλοί αγανάκτησαν με τον αφελληνισμό του μετοχολογίου τους σε τιμές έκδοσης μερικών ευρώ-λεπτών. Μερικές παρατηρήσεις:

1. Το σημείο εκκίνησης

Οι τράπεζες πέρυσι το φθινόπωρο ήταν ικανοποιητικά κεφαλαιοποιημένες, είχαν περάσει επιτυχώς το πανευρωπαϊκό τεστ της ΕΚΤ, διέθεταν βελτιούμενη ρευστότητα έχοντας πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές χρέους και ατένιζαν μία οικονομία με προοπτικές ανάπτυξης.

2. Η αιτία του προβλήματος

Η πολιτική αβεβαιότητα που ξεκίνησε το Δεκέμβριο 2014 υπόσκαψε την εμπιστοσύνη στην οικονομία και ώθησε τους αποταμιευτές να αποσύρουν τις καταθέσεις τους.

Η εκροή καταθέσεων συνεχίστηκε έως την εφαρμογή των capital controls, την κορύφωση μίας πολιτικής και οικονομικής διαχείρισης το Α’ εξάμηνο 2015 που διέλυσε την πραγματική οικονομία και τις προοπτικές της.

3. Το πρόβλημα

Με απώλεια Ευρω 40 δισ. καταθέσεων και αντιμέτωπες με παύση πληρωμών σε μία άνυδρη οικονομία, οι τράπεζες χρειάζονταν μία “ένεση” αναζωογόνησης.

Η ΕΚΤ διενήργησε νέα δοκιμασία κεφαλαιακής επάρκειας και κατέληξε στο ποσό Ευρώ 14,4 δισ.

4. Δεδομένα που επηρεάζουν την λύση του προβλήματος

Η τρίτη συμφωνία μεταξύ Ελληνικής Δημοκρατίας και Επίσημων Πιστωτών προέβλεψε ποσό έως Ευρώ 26 δισ. Αυτό το ποσό, στο ποσοστό που θα εισφέρετο στις τράπεζες, θα αποτελούσε κρατική βοήθεια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κανόνες. Αυτοί προβλέπουν ότι η παροχή κρατικής βοήθειας σε τράπεζες προϋποθέτει την πρότερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, είτε μέσω εισφοράς νέων κεφαλαίων είτε/και μέσω της διαγραφής ή κεφαλαιοποίησης απαιτήσεων παλαιών μετόχων, ομολογιούχων και μη εξασφαλισμένων καταθετών.

5. Η “άλλη” λύση που δεν επιλέχθηκε

Ενδεχομένως θα μπορούσε η Ελληνική Κυβέρνηση να επιβάλλει την ανακεφαλαιοποίηση αποκλειστικά μέσω των διαθέσιμων ποσών του τρίτου μνημονίου για να διατηρήσει την ισχυρή μετοχική παρουσία του κράτους στις τράπεζες και να ανανεώσει το “στοίχημα” του Έλληνος φορολογούμενου σε αυτές.

Σε μία τέτοια περίπτωση, οι μέτοχοι, ομολογιούχοι και καταθέτες που εμπιστεύτηκαν τις τράπεζες θα αναγκάζονταν να υποστούν βαριές απώλειες.

6. Γιατί η επιλεχθείσα λύση είναι προτιμητέα

Συμμορφώνεται με τους κανόνες της ΕΖ: Εφ’όσον θέλεις να είσαι μέλος ενός club οφείλεις να τηρείς τους κανόνες του. Τον Ιούλιο το Ελληνικό Κοινοβούλιο επέλεξε (ορθώς) την παραμονή μας στο club της ΕΖ.

Αναφέρεται στους μηχανισμούς της αγοράς: η τιμολόγηση των νέων μετοχών προέκυψε από μία δοκιμασμένη διαδικασία προσφοράς που απευθύνθηκε στο παγκόσμιο επενδυτικό κοινό. ‘Οσοι πραγματικά πιστεύουν στην ελεύθερη αγορά οφείλουν να την αποδεχθούν αντί της “τιμολόγησης” με απόφαση του Σερ Γιούκλιντ.

Επιτρέπει την επιστροφή της εμπιστοσύνης στην Ελληνική οικονομία: πρόθυμοι επενδυτές εκτός Ελλάδος “ψήφισαν” με δισεκατομμύρια Ευρώ μετά από ορθολογική ανάλυση ότι μπορούν να βγάλουν κέρδη. Στην άλλη εναλλακτική, θα είχαν απλώς υποστεί απώλειες ως αποτέλεσμα απόφασης μίας κυβέρνησης.

Απεφεύχθη ο κίνδυνος κρατικής επιρροής στις τράπεζες: Η διοίκηση των τραπεζών θα έχει καθήκον επιμέλειας προς μετόχους επιδιώκοντες το κέρδος που είναι εφικτό μόνο υπό ορθολογική διαχείριση και με αναπτυσσόμενη οικονομία. Όσοι διαμαρτύροντο για τη “διαπλοκή” τραπεζών με τον πολιτικό/κομματικό κόσμο και συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα πρέπει να επιχαίρουν, όπως και οι Έλληνες φορολογούμενοι που δεν θα δοθεί η ευκαιρία σε άπειρους πολιτικούς να “ασκήσουν” πολιτική με τα λεφτά τους.

7. Συμπέρασμα

Η ζημιά προκύπτει από την πολιτική και οικονομική διαχείριση του 2015 που επιδείνωσε τις προοπτικές της οικονομίας και “αποξήρανε” τις τράπεζες. Η προσφορά μετοχών της απελθούσης εβδομάδος ποσοτικοποίησε το μέγεθος της ζημιάς αυτής, δεν την δημιούργησε. 

Τα δεκάδες δισ. που εισέφεραν οι Έλληνες φορολογούμενοι το 2013 είναι δυστυχώς χαμένα αλλά δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν. Το ζητούμενο για το μέλλον είναι αν θα έπρεπε να θέσουμε σε επενδυτικό κίνδυνο και νέα κεφάλαια των φορολογουμένων, χωρίς μάλιστα αυτή τη φορά να έχουν και το όφελος του PSI.

Η προσέλκυση αμιγώς ιδιωτικών κεφαλαίων έστω για κάποιες από τις τράπεζες αποτελεί επιτυχία, όχι χάρη στην οικονομική πολιτική της κυβέρνησης αλλά διότι εκτελέσθηκε παρ’ αυτήν. Η τροχιά του δημοσίου χρέους είναι ήδη Ευρώ 20 δισ. χαμηλότερη από τις προβλεψεις του Ιουλίου ενώ πολλοί αλλοδαποί επενδυτές έχουν συνδέσει εκ νέου την επιτυχία τους με αυτή της οικονομίας μας.

Εν τέλει, η προσδοκία και, ακόμα περισσότερο, η επίτευξη κέρδους, του πλέον διαφανούς, φυσιολογικού και παγκοσμίως κατανοητού κινήτρου, θα αποτελέσει το καλύτερο νέο για τον καθένα μας και την χώρα μας.  

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Οι παραπάνω απόψεις είναι αυστηρά προσωπικές και δεν εκπροσωπούν τις απόψεις της Τραπέζης στην οποία εργάζομαι.

Μερικές σκέψεις για τους επικείμενους ελέγχους στην κίνηση κεφαλαίων

Τις λεπτομέρειες θα τις μάθουμε στις επόμενες ώρες ή αύριο. Θα απαιτηθούν 2-3 ημέρες για να προσαρμοσθούν τα συστήματα των τραπεζών και να εκδοθούν οι απαιτούμενες εγκύκλιοι της ΤτΕ. Για το λόγο αυτό θα έχουμε τραπεζική αργία για μερικές ημέρες.

Ο σκοπός είναι η εξασφάλιση της ρευστότητας των τραπεζών και της σταθερότητας του συστήματος πληρωμών. Το άμεσο κόστος είναι η αυξημένη δυσκολία στην διενέργεια συναλλαγών. Το έμμεσο κόστος είναι η περαιτέρω αποθάρρυνση επενδύσεων, η τάση εξασφάλισης και διατήρησης ρευστότητας και, δυστυχώς, οι παρενέργειες στον τουρισμό.

Το θετικό είναι ότι δίνεται η δυνατότητα στον πληθυσμό να πάρει μία ανάσα, να σκεφθεί και να προγραμματίσει, γνωρίζοντας ότι οι τράπεζες θα συνεχίσουν να λειτουργούν έστω και με μειωμένη λειτουργικότητα.

Το σημαντικότερο είναι ότι δίνει μία δικαιολογία στην ΕΚΤ να μην “τραβήξει την πρίζα”, δλδ να μην κάνει απαιτητό τον ELA. Ελπίζω αυτό να συνεχισθεί και μετά την Τρίτη.

Οι δυσκολίες είναι πολλές ενώ πολλά παραμένουν άγνωστα. Κάθε μετάβαση από ένα παλιό σημείο ισορροπίας σε ένα νέο δημιουργεί άγχος και ίσως αγωνία. Απαιτείται όμως σύνεση και, όσο γίνεται, ψυχραιμία. Αξιολόγηση των δεδομένων και προγραμματισμός αυτών που μπορούμε να κάνουμε και όχι αυτών που δεν μπορούμε.

Την επόμενη Κυριακή θα μπορέσουμε να κάνουμε πολλά. Πρώτα να σώσουμε την παρτίδα. Μετά, με σκληρή δουλειά, θα την κερδίσουμε.

Μνημόνιο για cocktail partys

Το μνημόνιο ως μηχανισμός δημοσιονομικής χαλάρωσης; Παραθέτω μερικά “ευφυήματα” για να εντυπωσιάστε τους συνδαιτημόνες σας στο επόμενο cocktail party.

Αρχές του 2010 η Ελλάς αποκλείστηκε των αγορών. Η χώρα μας είχε δύο επιλογές:

  • Να δείξει το “μεσαίο δάχτυλο” στις αγοrές  όπως παραίνεσε ο κ. Βαρουφάκης στο γνωστό βίντεο (ας πρόσεχαν, ας μην μας δάνειζαν) ή
  • Να ζητήσει χρηματοδότηση από επίσημους δανειστές (δλδ τρόικα) όπως και τελκά έγινε (το μισητό μνημόνιο)

Ας δούμε την πρώτη εναλλακτική (counterfactual).Το 2009 η Ελλάδα έκλεισε με πρωτογενές έλλειμμα €24δισ. Σε συνέχεια της προβολής του περιβόητου δαχτύλου, η δημοσιονομική προσαρμογή θα ήταν άμεση και ύψους €24 δισ.  Aψηφήσαμε πολύ βολικά το χρέος. Η μη εξυπηρέτησή του θα σήμαινε άτακτη χρεοκοπία, κατάρρευση των τραπεζών, καταρράκτη χρεοκοπιών εταιριών/φυσικών προσώπων, μόνιμη και μεγαλύτερη απώλεια των κεφαλαίων επενδυτών, μικρομολογιούχων, ασφαλιστικών ταμείων και καταθετών. Αναπόφευκτα το “wealth loss effect” στην οικονομία θα ήταν τεράστιο, προστιθέμενο στην άμεση δημοσιονομική προσαρμογή. Δεν μπορώ να υπολογίσω το μέγεθος της ύφεσης σε αυτό το σενάριο. Κάνετε μία απόπειρα με τους δημοσιονομικούς συντελεστές που υπελόγισε το ΔΝΤ.

Τελικά ως χώρα κάναμε τη δεύτερη επιλογή (factual). Κατά την περίοδο 2010-2012 τα πρωτογενή ελλείμματα άθροισαν σε €24 δισ. (πηγή:http://www.statistics.gr/…/A0701_SEL03_DT_AN_00_2014_01_P_G…). Αυτά τα ελλείμματα χρηματοδοτήθηκαν από το μισητό μνημόνιο. Η ύφεση ήταν αναπόφευκτη αλλά με το μνημόνιο σημαντικά πιο μαλακή. Η δημοσιονομική πολιτική το 2010-2012 ήταν κατά €24 δισ. πιο “χαλαρή”.

Εν τέλει, η κατηγορία έναντι του μνημονίου για την ύφεση μεταφράζεται σε απαίτηση για ακόμα μεγαλύτερη χρηματοδότηση από την τρόικα ώστε τα πρωτογενή ελλείματα του 2010-2012 να ήταν μεγαλύτερα (και τα πλεονάσματα από το 2013 μικρότερα). Με άλλα λόγια, ενδομύχως δεν θέλαμε να απαλλαχθούμε από το μνημόνιο – θέλαμε περισσότερα από αυτό.

Μείναμε βέβαια με το χρέος. Ξέρετε, αυτό που μας έχουν δώσει οι “τοκογλύφοι” – εταίροι μας με σκοπό να μας κάνουν μία αποικία χρέους. Τι λένε οι αριθμοί; (ωχ, αμάν, πάλι με αριθμούς μας πήζεις; τα cocktails είναι υπεράνω των αριθμών!)

PIGS_DebtService

Πηγή: http://t.co/0YTyTtfa8p 

Μόνο η Κύπρος καταβάλει μικρότερο ποσοστό των εσόδων του κράτους για εξυπηρέτηση τόκων. Αντίστοιχα μεγέθη παρατηρούμε και για τους τόκους ως % του ΑΕΠ. Εν τω μεταξύ, τα λοιπά “γουρουνάκια” από τα οποία ζητάμε λεφτά ζουν τη δική τους “mega-αποικία” χρέους.

Χμ. Αναρρωρετιέμαι ποίες “κόκκινες γραμμές” θα έθεταν στην κυβέρνησή τους οι Ισπανοί, Πορτογάλοι και Ιρλανδοί πολίτες. Μπα, όποιες και να ήταν, ωχριούν στη δημοκρατική βούληση του ελληνικού λαού. Άντε στην υγειά μας!

Πολλή ποίηση αλλά καθόλου πρόζα

Ο πρόσφατα αποθανών πρώην κυβερνήτης της πολιτείας της Νέας Υόρκης Μάριο Κουόμο είπε κάποτε: “Κάνεις προεκλογική εκστρατεία με ποίηση αλλά κυβερνάς με πρόζα.”

Αυτή η ρήση ήλθε στο μυαλό μου εχθές όταν διέρρευσε στα ΜΜΕ ότι η Κυβέρνηση εξετάζει ειδικό φόρο επί του πολυτελούς παραθερισμού. Ως μέτρο στο πλαίσιο της τρέχουσας διαπραγμάτευσης με την τρόικα είναι μάλλον μικρής σημασίας αλλά το φαιδρό της επινόησης είναι ενδεικτικό ότι κάποιοι διαπραγματευτές “πνίγονται”.

Δεν θα κάνω λιτανεία όλων των σφαλμάτων της παρούσας Κυβέρνησης. Θα προσπαθήσω όμως να “ζωγραφίσω” την μεγάλη εικόνα βασιζόμενος σε μερικά αναλυτικά υπόβαθρα:

Αναλυτικό υπόβαθρο #1 – Ποία είναι(ήταν;) η εφικτή συμφωνία με τους θεσμούς, ποίο το τίμιο “πάρε-δώσε”;

  • Βασικές, δομικές μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό, στην αγορά εργασίας και στη λειτουργία των αγορών (“δώσε”).
  • Ιδιωτικοποιήσεις, κυρίως ολοκλήρωση Ελληνικού, λιμανιών, αεροδρομίων (“δώσε”).
  • Ελάφρυνση δημοσιονομικών στόχων και ρύθμιση του χρέους με επέκταση χρόνου και μείωση επιτοκίων (“πάρε”).
  • Συμμετοχή στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ (“πολύ πάρε”).

Απώτερος (και ουσιαστικότερος) Στόχος: Η επιστροφή της χώρας στις αγορές, το πραγματικό τεστ ανεξαρτησίας και αξιοπρέπειας, ο οριστικός “εξορκισμός” της τρόικας.

Αναλυτικό υπόβαθρο #2 – Τρεις τάσεις στον ΣΥΡΙΖΑ για το “πάρε-δώσε”

  • Οι κομμουνιστές υπό τον κ. Λαφαζάνη: η ομάδα της ρήξης και η ονείρωξη εγκαθίδρυσης λαϊκής επαναστατικής κυβέρνησης (κανένα “δώσε”, ούτε “πάρε”). Είναι η πτέρυγα που κατέχει την μόνη αλήθεια, το πρόγραμμα της Θεσ/νίκης είναι η Αγία Γραφή και ο υπόλοιπος κόσμος είναι οι “άπιστοι”, καταδικασμένοι να σαπίσουν στην κόλαση με την ολοκλήρωση της ταξικής πάλης.
  • Αυτοί που νομίζουν ότι οι θεσμοί θα δειλιάσουν μπροστά στο ενδεχόμενο να “σκάσει” η βόμβα της Ελλάδας και θα δώσουν λεφτά χωρίς πολλούς όρους (δήθεν “δώσε” και “πάρε, πάρε”). Με άλλα λόγια, αντιπροσωπεύουν επιστροφή στις κακοδαιμονίες μας με χρηματοδότηση από τα “κορόιδα”. Τάση που εκφράζεται γλαφυρά από τον κ. Βαρουφάκη ο οποίος βρήκε την ευκαιρία να δοκιμάσει τις θεωρίες που αναπτύσσει στα blogs του και ταυτόχρονα να προωθήσει τον εαυτό του, όλα αυτά βέβαια στο σβέρκο της χώρας.
  • Οι πιο μετριοπαθείς που επιδιώκουν μία όντως συμβιβαστική λύση (και “δώσε” και “πάρε”). Εκπροσωπούνται μάλλον από τον κ. Δραγασάκη.

Αναλυτικό υπόβαθρο #3 – Πώς εκτελείς μία διαπραγμάτευση, πως πετυχαίνεις τους στόχους σου;

  • Αναγκαίες αλλά όχι ικανές συνθήκες:
    • Ικανότητα ανάλυσης/αντίληψης/ερμηνείας των δεδομένων και του ευρύτερου περιβάλλοντος.
    • Κατανόηση / αντίληψη του αντικειμενικού στόχου. Ικανότητα διάκρισης μεταξύ του ελάσσονος και του μείζονος. Ικανότητα αξιολόγησης διαθέσιμων “πυρομαχικών” και δυναμικής διαπραγματεύσεων.
    • Διαθεσιμότητα ελαχίστων ικανοτήτων που απαιτούνται για την εκτέλεση του έργου ή δυνατότητα εντοπισμού και προσέλκυσης αυτών από κάπου αλλού – χτίσιμο ομάδων.
    • Πίστη στον στόχο / ιδιοκτησία του στόχου αλλά και της προσπάθειας επίτευξής του
  • Τι χρειάζεται ακόμα; Ηγεσία
    • Όταν η πραγματικότητα συγκρούεται με την προεκλογική αφήγηση, ένας ικανός ηγέτης προσδιορίζει τις προτεραιότητες, βοηθά το κοινό να αντιληφθεί τη νέα αφήγηση και κινητοποιεί όλους όσους απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου, αφήνοντας τα έρμα πίσω. Δίνει το παράδειγμα πρώτος, “σηκώνοντας τα μανίκια”.
    • Ικανότητα/θέληση απαγκίστρωσης από τις ιδεοληψίες και το αίσθημα αφοσίωσης προς τους “συντρόφους” αν αυτό απαιτεί το καλό του συνόλου.

Αναλυτικό υπόβαθρο #4 – Αποτελέσματα μέχρι σήμερα: Η πορεία προς Το Μεγάλο Πουθενά 

  • Αποτυχία παντού:
    • Πρόγραμμα Θεσ/νίκης, καπούτ
    • Σχεδόν μη ανακτήσιμη απώλεια εμπιστοσύνης επενδυτών & καταθετών
    • Κανιβαλισμός χώρας για να εξυπηρετηθούν οι διεθνείς υποχρεώσεις
    • Μηδενική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις
    • Απώλεια κάθε πιθανής εξωτερικής πηγής χρηματοδότησης (ούτε Ρωσία, ούτε Κίνα)
    • “Κάψιμο” σχεδόν όλου του πολιτικού/διαπραγματευτικού κεφαλαίου της χώρας, καθιστώντας την Ελλάδα το προβληματικό παιδί της Ευρώπης 
  • Απωλέσθηκε κάθε πρόοδος των προηγουμένων ετών, εξανεμίσθηκε η αναιμική ανάπτυξη του 2014, εξαφανίσθηκε το πρωτογενές πλεόνασμα, υποθηκεύθηκε η οικονομία.

Σύνθεση:

Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε την μεγάλη επιτυχία του κυβερνώντος κόμματος. Το 4% που συναπαρτίζουν καμία δεκαριά άτακτες συνιστώσες κατάφερε να κινητοποιήσει 8Χ περισσότερους ψηφοφόρους σε διάστημα 4 ετών. Βρίσκοντας πρόσφορο έδαφος από τη μεγάλη λιτότητα της περιόδου 2010-2014 και την ανικανότητα/δειλία της τέως κυβερνήσεως, λαϊκισε και επέλασε προς την εξουσία.

Ο δημοσκοπικός ενθουσιασμός μετά τις Ευρωεκλογές του 2014 παρέσυρε όμως τον ΣΥΡΙΖΑ στο πρώτο λάθος τακτικής. Παρέβλεψαν την “παγίδα” που τους έστησε η τέως κυβέρνηση με την μη ολοκλήρωση της αξιολόγησης και την παράταση του προγράμματος μέχρι το Φεβρουάριο 2015, αλλά ούτε αξιολόγησαν το περιβάλλον διαπραγμάτευσης που τους ανέμενε. Επεδίωξαν με περίσσεια σιγουριά να πάρουν την “καυτή πατάτα.” Από απόψεως τακτικής, ο ΣΥΡΙΖΑ έπεσε θύμα “πρόωρης εκσπερμάτισης”.

Μετά τις εκλογές, είχαμε μόνο “ποίηση” και καθόλου “πρόζα”. Αλλά ακόμα και η απαγγελία ποίησης ήταν ιδιαιτέρως κακόφωνη διότι ακούγονταν 3+1 ποιήματα ταυτόχρονα (οι τρεις προαναφερόμενες τάσεις συν το “εξτραδάκι” ΑΝΕΛ). 

Η σταδιακή έκθεση στην πραγματικότητα προκαλούσε έκπληξη, άρνηση και, ως αντίδραση, ακόμα περισσότερη “ποίηση”. Η άγνοια λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών και του modus operandi των διαπραγματεύσεων (π.χ. οι πάμπολλες διαρροές που επέσυραν αντίποινα διαρροών από την Τρόικα) κατέληξε στη δημιουργία έντασης και καχυποψίας.

Ταυτόχρονα, οι νέοι κυβερνώντες κλήθηκαν να … κυβερνήσουν. Χωρίς ιστορικό διακυβέρνησης σε κανένα επίπεδο (μόλις πέρυσι ανέλαβαν κάποιες ευθύνες στην τοπική αυτοδιοίκηση), χωρίς ερείσματα ή έστω κάποιες αναφορές στο διοικητικό μηχανισμό της χώρας, επιδόθηκαν σε ένα πάρτυ νεποτισμού και ανάδειξης αποτυχημένων πολιτευτών ή συνδικαλιστών. Αναπόφευκτο, η δεξαμενή στελεχών ήταν από το 4%.

Ο χρόνος, ως γνωστόν, είναι χρήμα. Οι μαθητευόμενοι κυβερνώντες στην προσπάθειά τους να σώσουν την παρτίδα ελπίζοντας ότι θα την κερδίσουν στο τέλος, αγόρασαν χρόνο κανιβαλίζοντας τη χώρα για να εξυπηρετήσουν τις εξωτερικές της υποχρεώσεις. Όσο διάστημα ο κ. Βαρουφάκης έδινε συνεντεύξεις και ομιλίες ή εξόργιζε τους συνομιλητές του με τη συμπεριφορά του, η κυβέρνηση απομύζησε ρευστότητα όπου την εύρισκε χωρίς να αντιλαμβάνονται οι ιθύνοντες(;) ότι σκοτώνουν όποια υγιή κύτταρα είχαν μείνει στην οικονομία.

Η άγνοια βασικών οικονομικών αρχών, η αδυναμία διάκρισης μεταξύ θεωρίας και πράξης και κατανόησης του τι είναι σημαντικό, η εμμονή στην “ποίηση” δυσχέραιναν τις διαπραγματεύσεις με την Τρόικα. Παραδείγματα:

  • Η εμμονή για μη λήψη “υφεσιακών μέτρων”.
    • Όλες αυτές οι μπούρδες για ειδικό φόρο στον πολυτελή παραθερισμό είναι ένδειξη τρικυμίας εν κρανίω. Προκειμένου να μην επιβάλλουν εξίσωση του ΦΠΑ στα νησιά, “επινόησαν” μία πολιτική που είναι απείρως γραφειοκρατική στην επινόηση, οικονομικά ανώμαλη και εν τέλει αλυσιτελής.
    • Η μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού είναι αναπόφευκτη. Ακόμα και με μηδέν ανεργία, 4 εκατ. εργαζόμενοι δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν 3 εκατ. συνταξιούχους. Αρνούμενοι τον “αριθμοφασισμό”, οι κυβερνώντες ανθίστανται μέτρων που φαινομενικά είναι υφεσιακά αλλά εν τέλει εξασφαλίζουν την αποφυγή ολικής κατάρρευσης σε μερικά χρόνια.
  • Η εμμονή στα εργασιακά θέματα
    • Βαπτισμένοι στον κίβδηλο συνδικαλισμό, οι του 4% είναι ακόμα ανίκανοι να αποδεχθούν ότι ο αύξηση του κατώτατου μισθού με 25% ανεργία απλώς θα την αυξήσει ή ότι η ευκολία στις απολύσεις σημαίνει μεγαλύτερη ευκολία και στις προσλήψεις.
  • Η δαιμονοποίηση των ιδιωτικοποιήσεων
    • Παράδειγμα: Τα 14 περιφερειακά αεροδρόμια. Έως σήμερα το κράτος έχει καθαρά έσοδα από αυτά περίπου € 60 εκατ/έτος ενώ το προσφερόμενο επίπεδο υπηρεσιών είναι χαμηλό. Ο προτιμητέος παραχωρησιούχος προσφέρει € 1.2 δισ. σήμερα ΚΑΙ τουλάχιστον € 60 εκατ./έτος ΚΑΙ 5% επί των εσόδων για την επιδότηση των λοιπών αεροδρομίων ΚΑΙ φόρους εισοδήματος και ΦΠΑ  ΚΑΙ θα εκτελέσει επενδύσεις € 330 εκατ. σε 4 χρόνια για αναβάθμιση των υπηρεσιών. Res ipsa loquitur.

Δεν είναι ακόμα ικανοί να αντιληφθούν ότι η περιδίνηση της χώρας εδώ και 4 μήνες, η βλάβη στη φήμη της, η φυγή καταθέσεων, το στράγγισμα της ρευστότητας, η επέκταση της αβεβαιότητας, ο περιορισμός της ορατότητας σε 15 ημέρες το πολύ είναι ότι πιο υφεσιακό υπάρχει. Όχι. Η μη αύξηση ΦΠΑ στα νησιά, η επαναπρόσληψη 10 χιλιάδων ΔΥ, η επιστροφή στα κακώς κείμενα είναι το μείζον. Η ποίηση κυριαρχεί.

Και έτσι φθάσαμε στο “Μεγάλο Πουθενά”. Ο κ. Τσίπρας, η Κυβέρνηση (και, φοβάμαι, μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού) υφίστανται τους τελευταίους μήνες μία έντονη φάση γνωστικής ασυμφωνίας (cognitive dissonance). Γνωστική ασυμφωνία είναι η κατάσταση ψυχολογικού στρες που προκαλείται από την ταυτόχρονη υιοθέτηση αντικρουόμενων πεποιθήσεων, ιδεών ή αξιών ή από την πρόσληψη νέας πληροφόρησης που αντικρούει υφιστάμενες πεποιθήσεις, ιδέες ή αξίες. Υπό καθεστώς στρες είναι ακόμα πιο δύσκολο να ληφθούν σωστές αποφάσεις. Εδώ, κατά την άποψή του γραφόντος, ελλοχεύει ο κίνδυνος “Grexident”.

Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;

Το βασικό σενάριο παραμένει η επίτευξη συμφωνίας με τους θεσμούς, μάλλον μόλις η κατάσταση φθάσει πραγματικά στο απροχώρητο. Μην ξεχνάμε, όσο η Κυβέρνηση αγοράζει χρόνο πληρώνοντας με τα συρρικνώμενα διαθέσιμα, τόσο πιο επώδυνη κάνει την επιλογή της ρήξης. Η συμφωνία θα περιέχει, εκτός απροόπτου, πολλά από τα στοιχεία του αναλυτικού υπόβαθρου #1.

Το εναλλακτικό σενάριο καταλήγει το Grexident (χρεοκωπία εντός ή εκτός Ευρωζώνης) και μάλλον μας οδηγεί σε μια κατάσταση Αργεντινής/Βενεζουέλας με κίνδυνο είτε εγκαθίδρυσης καθεστώτος τσαβικής χροιάς είτε αλματώδους αύξησης της επιρροής των άκρων των άκρων. Το απεύχομαι.

Αλλά ακόμα και στην εκδήλωση του βασικού σεναρίου θα έχουμε παίξει μόνο το πρώτο επεισόδιο του δράματος. Διότι η παρούσα Κυβέρνηση θα καταρρεύσει, όχι λόγω της νέας λιτότητας αλλά απλά από ανικανότητα κατανόησης και εκτέλεσης της συμφωνίας με τους θεσμούς. Άνθρωποι που θεωρητικολογούν, δεν έχουν δουλέψει ποτέ και είναι, κατά κανόνα, στην 6η δεκαετία της ζωής τους απλά δεν θα τα καταφέρουν. Πώς να το κάνουμε, δεν την έχουν την πρόζα στην πένα τους.

Τότε θα έρθει το “μετά”. Όποιο και να είναι το “μετά”, η ευθύνη του καθενός μας θα είναι ακόμα μεγαλύτερη. Πολλοί από εμάς, από αυτούς της πρόζας, θα προσπαθήσουμε να χτίσουμε πάλι. Αλλά φθάνει αυτό; Που θα είμαστε, τι θα κάνουμε όταν θα απαιτηθεί νέα διακυβέρνηση;

Update [20/4/2015] 

Οι πρόσφατες τροποποιήσεις στο νομοθεσία περί φυλακών, φυλακισμένων κ.λπ είναι άλλο ένα παράδειγμα ανικανότητας κατά το αναλυτικό υπόβαθρο #2: η προβλεπόμενη αποφυλάκιση του Σ. Ξηρού προκάλεσε τη δημόσια δυσαρέσκεια των Η.Π.Α. ενώ η διαπραγμάτευση είναι σε κρίσιμο στάδιο. Πέρα από το επικύνδυνο για τους θεσμούς και τη λειτουργία της δημοκρατίας έναντι των τρομοκρατών, η ψήφιση αυτού το νόμου αυτή τη στιγμή ήταν, από τακτικής απόψεως, ατυχέστατη. Απειρία.

Μετά το Eurogroup, τι;

Ειπώθηκαν ήδη πολλά για τη συμφωνία στο Eurogroup της 20/2/2015. Με δεδομένη όμως αυτή τη συμφωνία, και εν’όψει της απαιτούμενης αποστολής του καταλόγου των μεταρρυθμίσεων, σκέφτηκα ως εξής:

Επιτεύξιμοι στόχοι στη διαπραγμάτευση που θα ακολουθήσει είναι:

  1. Δημοσιονομική χαλάρωση (πλεονάσματα 1.5%, κινήσεις για αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης)
  2. Ρύθμιση χρέους (“άπλωμα” αποπληρωμών, μείωση επιτοκίων)
  3. Πρόσβαση στη ποσοτική χαλάρωση της ΕΚΤ -> απόκτηση πρόσβασης στις αγορές, αντικατάσταση ακριβού δανεισμού από ΔΝΤ

Για να είμαστε επιτυχείς στη διαπραγμάτευση, πρέπει να (ξανα)χτίσουμε γρήγορα την εμπιστοσύνη των εταίρων σε εμάς. Πώς; Με μεταρρυθμίσεις που τους ενδιαφέρουν περισσότερο, αποτελούν quick wins ΚΑΙ θα είναι εφικτό για τη νέα κυβέρνηση να “πωλήσει” εσωτερικά. Ειδικότερα:
1. Οριστική επίλυση του ασφαλιστικού: Η πιο σημαντική μεταρρύθμιση. Να προωθηθεί στη βάση της ίσης μεταχείρισης. Όλοι σύνταξη στην ίδια ηλικία (τέλος οι πρόωρες), ίδιες συντάξεις για ίδιες εισφορές, κατάργηση ασφαλιστικών προνομίων (σε χρόνο ή ποσό). Θα ωφελήσει πρώτα από όλα τους μικροσυνταξιούχους και θα παράσχει μακροπρόθεσμη δημοσιονομική σταθερότητα. Επένδυση υπέρ των νεώτερων γενεών.
2. Ανταγωνιστικότητα:
2.1 Τα εργασιακά αποτελούν ευαίσθητο σημείο για τη κυβέρνηση. Ας δώσουμε λίγο χώρο στις συλλογικές συμβάσεις ξανά. Ας αφήσουμε το ενδεχόμενο να αυξηθεί ο βασικός μισθός. Να δώσουμε τη δυνατότητα στην οικονομική πραγματικότητα να δώσει λύση. Νομίζω ότι εργοδότες/εργαζόμενοι καταλαβαίνουν τι απαιτείται με 25% ανεργία.
2.2 Κατάργηση όλων των φόρων υπέρ τρίτων/υποχρεωτικών εισφορών σε ΝΠΔΔ κλπ. (big, huge win). Θα φέρει άμεσο αποτέλεσμα στο κόστος παραγωγής υπέρ εταιριών και καταναλωτών και μπορεί να “πωληθεί” στο πλαίσιο της ίσης αντιμετώπισης όλων
2.3 (Πραγματική) απελευθέρωση των αγορών. Στο τέλος είναι προς όφελος του καταναλωτή και δίνει ευκαιρίες σε νέους να βρουν δουλειά. Πάλι: ίση μεταχείριση, ίσες ευκαιρίες.
2.4 Απλοποίηση φορολογίας εισοδήματος και ασφαλιστικών εισφορών: Μία κλίμακα, ένα αφορολόγητο για όλους και για όλα, χωρίς εξαιρέσεις (πχ. βουλευτές, ειδικά ταμεία, κλπ).
2.5 Απλοποίηση φορολογίας περιουσίας – τέρμα με φόρο ακινήτων από την κεντρική κυβέρνηση, αντικατάσταση με ανταποδοτικό φόρο από την τοπική αυτοδιοίκηση. Μεταξύ άλλων, στηρίζει την αριστερή ρητορική περί αποκέντρωσης και ανεξαρτησίας της τοπικής αυτοδιοίκησης.
2.6 Απλοποίηση δημόσιας διοίκησης – μείωση γραφειοκρατίας. Τι να πω εδώ: όποιος συμπλήρωσε χαρτιά για εφορία, ΙΚΑ, ΟΑΕΕ, πολεδομία κλπ και δεν θέλει λιγότερο κράτος (από διοικητικής πλευράς) είναι μάλλον είναι ηλίθιος.
3. Ιδιωτικοποιήσεις: “ιδεολογικά” φάινεται πιο δύσκολο αλλά είναι ένα no-brainer με εξαιρετικά συμβολική σημασία για τους πιστωτές μας. Άμεση λοιπόν ολοκλήρωση των ώριμων συναλλαγών (περιφερειακά αεροδρόμια, ιπποδρομιακό στοίχημα) και ήδη υπογεγραμμένων όπως το Ελληνικό. Προώθηση ΣΔΙΤ παντού. Όλα αυτά σημαίνουν έσοδα για το κράτος το 2015 και 2016 που θα δώσει βαθμούς ελευθερίας στη κυβέρνηση ενώ αποτελούν μόνο παραχωρήσεις και όχι οριστικές πωλήσεις.
4. Τράπεζες: Η ουσιαστικότερη ιδιωτικοποίηση είναι βέβαια οι τράπεζες. Οι πιστωτές, ελλείψη εμπιστοσύνης, μας πήραν το απόθεμα του ΤΧΣ. Η ΕΚΤ ήδη εποπτεύει ενεργητικά (βλ. απόρριψη Μιχελή για ΕΤΕ). Στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης για τη ρύθμιση του χρέους ας δοθούν και οι τράπεζες στο ESM για άμεση μείωση αυτού. Θα ανεβάσει την εμπιστοσύνη των αγορών άμεσα.
5. Εκκλησία: Να πληρώνει φόρους όπως όλοι και να μην χρηματοδοτείται από το κράτος παρά απευθείας από τους πιστούς. Δεν μπορώ να φαντασθώ μία πιο “αριστερή” μεταρρύθμιση.

Οι ως 1-5 άνω μεταρρυθμίσεις, μπορούν να “ξεκλειδώσουν” την τελική συμφωνία με τους πιστωτές. Είναι δύσκολες για την κυβέρνηση αλλά αυτή πρέπει να επιλέξει τις μάχες που θα δώσει. Η δημοσιονομική/ποσοτική χαλάρωση και η ρύθμιση του χρέους είναι οι βασικοί στόχοι, αυτοί που αν επιτευχθούν, θα μας φέρουν νωρίτερα στην απεξάρτηση από τους “μισητούς πιστωτές”. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές πρέπει να πωληθούν ως κατάργηση προνομίων παντού, ως ίση αντιμετώπιση όλων, ως αφαίρεση ευκαιριών για διαφθορά.

Εν τέλει, η κυβέρνηση έχει μπροστά της τετραετία – αεροδιάδρομο, χωρίς δημοτικές, ευρωπαϊκές ή προεδρικές εκλογές. Για τις προαναφερόμενες μεταρρυθμίσεις θα έχει και τη στήριξη πολλών από την αντιπολίτευση. Οι φωνές για “κωλοτούμπα” θα έχουν ξεχασθεί πολύ πριν τις επόμενες εκλογές αν κάνουν αυτό το deal με την πραγματικότητα. Διαφορετικά η πραγματικότητα θα πάρει ξανά την εκδίκησή της εντός του επομένου τετραμήνου.

Σύντομες σκέψεις επί των αποτελεσμάτων της διαπραγμάτευσης – Eurogroup 20/2/2015

Επετεύχθει συμφωνία στο 3o Eurogroup.

Οφείλω να ομολογήσω ότι η αυτή η διαπραγμάτευση ήταν κάτι ξεχωριστό.

Σημειώστε ότι δεν θα καταβληθεί κανένα ποσό μέχρι την επιτυχημένη ολοκλήρωση της αξιολόγησης των ενεργειών/προτάσεων της Ελληνικής Κυβέρνησης από την τρόικα. Τα ταμεία του Κράτους θα πιεσθούν εντόνως από την αποπληρωμή χρέους που λήγει τον Μάρτιο. Όποιος έχει απαίτηση από το Δημόσιο θα περιμένει πολύ. Η πίεση στην Ελληνική Κυβέρνηση θα παραμείνει αμείωτη.

Κάναμε λοιπόν επίσημη δήλωση πλήρους εξυπηρέτησης των δανείων, χάσαμε τον έλεγχο του αποθέματος του ΤΧΣ, αποδεχθήκαμε την αξιολόγηση από την τρόικα πριν πάρουμε οποιοδήποτε ποσό, μας δόθηκε η δυνατότητα να σχεδιάσουμε τη δική μας λιτότητα, έφυγαν 20-30 δισ από τις τράπεζες, πάγωσε η οικονομική δραστηριότητα και ξοδέψαμε ΟΛΟ το πολιτικό κεφάλαιο στην ΕΕ. 

Αλλά ξεθυμάναμε με τις εκλογές.

Όπως είπα, η εξέλιξη της διαπραγμάτευσης ξεπέρασε τις προσδοκίες μου.

Οφείλουμε όλοι τώρα να εστιάσουμε στον προσδιορισμό και στην πραγματική ιδιοκτησία των μεταρρυθμίσεων που θα εκτελέσουμε, πρώτα για το δικό μας καλό. Εδώ ελλοχεύει και η πραγματική πιρουέτα.

Αγνοώντας το Ευρωπαϊκό savoir vivre

Με το φτωχό μου μυαλό:

Ο Ντάισεμπλομ συμφώνησε την Πέμπτη με τον Πρωθυπουργό μας να βάλουν κάτω τα νούμερα και πολιτικές και να εντοπίσουν διαφορές (gap analysis). Είχαν περιέργεια να δουν τι έχει στο μυαλό της η κυβέρνησή μας.

Κατά το τριήμερο διαπίστωσαν ότι τα νούμερα οι δικοί μας τα ψάχνουν ακόμα ενώ επέμειναν σε πολιτικές που όπως όλοι καταλαβαίνουμε πια επιδεινώνουν τα δημοσιονομικά μεγέθη.

“Τα πήραν” λοιπόν κάποιοι από τους εταίρους μας, διότι, μεταξύ άλλων, η κυβέρνησή μας δεν έχει καταλάβει ακόμα πως λειτουργεί ο βασικός θεσμός, το Eurogroup. Εξ’ου και τα σημερινά σχόλια περί “ανεύθυνης κυβέρνησης” του κου Σόιμπλε.

Άρα: Το Eurogroup και οι εταίροι μας δίνουν σημασία στις διαδικασίες συζήτησης, στους κανόνες λειτουργίας και στους όρους παροχής νέων κεφαλαίων ενώ η κυβέρνηση, αγνοώντας αυτή τη βασική αρχή, εστιάζει στο δημοσιονομικό (το χρέος δεν το συζητάμε πια) μη ούσα όμως έτοιμη να πει κάτι πιο συγκεκριμένο – παντελής αδυναμία χτισίματος ενός ελάχιστου επιπέδου εμπιστοσύνης.

Η νέα κυβέρνηση είχε στα χέρια της τρεις σχετικά εύκολους στόχους, ήδη αποφασισμένους ή υλοποιημένους σε Ευρωπαϊκό επίπεδο: δημοσιονομική χαλάρωση, ποσοτική χαλάρωση και ρύθμιση του χρέους. Αυτοί είναι και οι βασικότεροι. Επέδειξε όμως ερασιτεχνισμό στο Ευρωπαϊκό savoir vivre και υπερβολική προσήλωση σε συμβολισμούς. Η επίτευξη των ουσιαστικότερων στόχων έγινε πια δυσκολότερη (αν δεν επέλθει κάποιο ατύχημα νωρίτερα).

Όπως πάντα, κρατήστε δεμένες τις ζώνες σας.

Αξιολόγησης απλοποίηση

Ο κ. Ρέππας έχει ανακοινώσει μετά βαϊων και κλάδων ότι, στα πλαίσια εφαρμογής σχετικής υποχρέωσης από το Μνημόνιο ΙΙ, θα ξεκινήσει η αξιολόγηση των Δημοσίων Υπαλλήλων (“Δ.Υ.”)

Μάλιστα, το έχει αναφέρει τόσες πολλές φορές που μάλλον δεν θα το κάνει. Εν πάσει περιπτώσει, προς τούτο το σκοπό οι υπηρεσίες του Υπουργείου του ετοίμασαν σχετικό μαθηματικό τύπο αξιολόγησης:

 

e0c9a86aaf2c1f04625efa0b2ca51f09-scaled500

Απλό, έτσι;

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα έχουν συνέπειες στην αμοιβή των Δ.Υ. ή ακόμα και στη διατήρηση ή όχι της εργασίας τους στο Δημόσιο. Ουδείς σόφρων διαφωνεί με την χρησιμότητα αξιολόγησης των Δ.Υ. Οι σκεπτικιστές όμως είναι πολλοί. Άλλοι αναρωτιώνται αν οι προϊστάμενοι είναι κατάλληλοι να αξιολογήσουν τους υφιστάμενούς τους ενώ μερικοί αμφιβάλλουν εντόνως για το αδιάβλητο της διαδικασίας.

Μία απάντηση είναι ότι οποιαδήποτε αξιολόγηση, έστω και κουτσή, αποτελεί κολοσσιαία πρόοδο σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση. Κάθε αλλαγή θα έχει βρεφικές ασθένειες και συν τω χρόνω θα αποφέρει οφέλη. Αυτό όμως που συνεχίζει να ισχύει είναι ότι η προτεινόμενη μέθοδος αξιολόγησης σχεδιάσθηκε από Δ.Υ. για τους Δ.Υ. και έτσι ελλοχεύει ο κίνδυνος να δοξασθεί πάλι η αθάνατη (μέχρι τώρα) ελληνική γραφειοκρατία.

Ίσως, αντί να ανακαλύπτουμε ξανά τον τρόχο, έχει νόημα να ψάξουμε για έτοιμες, δοκιμασμένες λύσεις; Ας ανατρέξουμε στη δική μας εμπειρία ως πελάτες/καταναλωτές. Σε όλους μας έχει δοθεί η ευκαιρία μετά την κατανάλωση αγαθών ή υπηρεσιών να αξιολογήσουμε την εμπειρία μας μέσω ερωτηματολογίου και να βαθμολογήσουμε, μεταξύ άλλων, την εξυπηρέτηση των υπαλλήλων που μας προσέφεραν υπηρεσίες.

Τι μας εμποδίζει λοιπόν να αναθέσουμε την αξιολόγηση των Δ.Υ. στους πολίτες/χρήστες των υπηρεσιών του Δημοσίου; Δεν είναι αυτοί οι “πελάτες” του Δημοσίου; Δεν πληρώνουν με τους φόρους τους Δ.Υ.; Κάθε συναλλαγή με το Δημόσιο, λοιπόν, θα καταλήγει με βαθμολόγηση του/των Δ.Υ. που ενεπλάκησαν και της υπηρεσίας τους συνολικά. Το “φακελάκι” ή “γρηγορόσημο” θα αντικατασθεί με μία θετική αξιολόγηση.

Σκεφθείτε τα οφέλη μίας τέτοιας πρακτικής σε υπηρεσίες πρώτης γραμμής. Στα σχολεία, οι γονείς θα αξιολογούν τους δασκάλους/καθηγητές και το σχολείο γενικά. Στις υπηρεσίες υγείας οι ασθενείς θα βαθμολογούν την ποιότητα υπηρεσιών υγείας που λαμβάνουν. Στις εφορίες οι φορολογούμενοι θα αξιολογούν την ταχύτητα και ευκολία διεκπαιρέωσης των (δυσάρεστων) συναλλαγών τους, κ.ο.κ.

Οι συναλλαγές που θα βαθμολογούνται θα είναι μεγάλες σε αριθμό και έτσι θα αποτελούν αναπόφευκτα αντιπροσωπευτικό και αντικειμενικό παράγοντα προσδιορισμού της αξιολόγησης των Δ.Υ. Όσοι θυμούνται κάτι από την στατιστική, όταν ο αριθμός παρατηρήσεων είναι ιδιαίτερα μεγάλος, παρατηρούμε μία κανονική κατανομή (normal distribution) στη μορφή καμπάνας:

English: Normal distribution curve that illust...
English: Normal distribution curve that illustrates standard deviations (Photo credit: Wikipedia)

Normal distribution curve that illustrates standard deviations (Photo credit: Wikipedia)

 

 

 

 

Έχουμε μέσο όρο και τυπική απόκλιση. Και πάνω σε αυτήν την κατανομή μπορούμε να ασκήσουμε μισθολογική πολιτική και πολιτική προαγωγών/υποβαθμίσεων διότι η αξιολόγηση θα είναι σχετική και όχι μόνο απόλυτη. Η βαθμολόγηση ανά τμήμα, υπηρεσία, οργανισμό, υπουργείο, κλπ θα απλώνεται στην καμπύλη. Τότε θα μπορούμε να πούμε, π.χ., ότι οι Δ.Υ. που αξιολογούνται στο κάτω 5% θα απολύονται και αυτοί στο πάνω 5% θα προάγονται / λαμβάνουν μπόνους.

Αυτή η ιδέα, όπως και όλες έχουν τους περιορισμούς τους. Π.χ, μάλλον δεν μπορεί να εφαρμοσθεί σε περιπτώσεις ελεγκτικών μηχανισμών του Δημοσίου (μπορεί να μην σταματήσει τη διαφθορά αλλά σίγουρα θα αδικήσει τους αδιάφθορους ελεγκτές). Πώς επίσης θα αξιολογηθούν backoffice υπηρεσίες που δεν έρχονται σε επαφή με τους πολίτες; Πιθανώς να γίνεται εμμέσως ανάλογα με τη σχετική βελτίωση των front office υπηρεσιών.

Μέχρι τώρα η γραφειοκρατία του Κράτους υπηρετεί την ίδια, και όχι τους πολίτες. Ευκαιρία να αλλάξει αυτό, δίνοντας τη δύναμη της αξιολόγησης σε αυτούς που τη χρηματοδοτούν.

Τραπεζιτών Εγκώμιον

Αν σας εκνεύρισε ο τίτλος αυτού του άρθρου, δεν είστε οι μόνοι. Λαμβάνω συνέχεια σχόλια όπως το ακόλουθο:

Tweet

Ίσως η αποκάλυψη στο προφίλ μου ότι είμαι, μεταξύ άλλων, τραπεζίτης, να προσελκύει τα βέλη πολλών. Θεωρώ ότι ένας δομημένος αντίλογος είναι χρήσιμος ακόμα και αν είναι ενοχλητικός. Έτσι, αναφερόμενος στις μπαρούφες του κ. Βενιζέλου, «πέρασα στην επίθεση» πριν μερικούς μήνες. Εν πάση περιπτώσει, θα αντιμετωπίσω εδώ και το παραπάνω, πιο ειδικό ερώτημα. (1)

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν λάβει δύο μορφές υποστήριξης από το ελληνικό κράτος:

α) κεφαλαιακή υποστήριξη με την αγορά προνομιούχων μετοχών τραπεζών συνολικού ύψους Ευρώ 5 δισ.

β) υποστήριξη ρευστότητας με την παροχή ομολόγων/εγγυήσεων από το Ελληνικό Δημόσιο.

Στην πρώτη περίπτωση το Ελληνικό Δημόσιο δεν παρείχε μετρητά αλλά ομόλογα. Έναντι αυτών έλαβε δικαίωμα ορισμού επιτρόπου, αρνησικυρίας σε σημαντικές αποφάσεις, μείωση των απολαβών των διευθυντικών στελεχών (2) και 10% ετήσια απόδοση. Απλώς σημειώστε ότι πριν λάβουν οποιοδήποτε μέρισμα οι μέτοχοι, πρέπει να αποπληρωθούν πρώτα αυτές οι προνομιούχες μετοχές. Ήδη το Δημόσιο θα έχει εισπράξει τον Μάιο του 2012 το 30% της επένδυσής του, σε μετρητά. Όχι άσχημα.

Στη δεύτερη περίπτωση, οι τράπεζες πληρώνουν προμήθεια 1.1%-1.3% ετησίως επί της ονομαστικής αξίας των ομολόγων/εγγυήσεων. Τι σημαίνει όμως αυτό για το οριακό κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών; (3)

Με ενέχυρο τα ανωτέρω ομόλογα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα («ΕΚΤ»)  και η Τράπεζα της Ελλάδος («ΤτΕ») αποδίδουν ως ρευστότητα περίπου το 60% της ονομαστικής τους αξίας. Επιπλέον, οι ελληνικές τράπεζες εδώ και καιρό αντλούν ρευστότητα από το ELA (Emergency Liquidity Assistance) που προσφέρει η ΤτΕ με κόστος 3%. Έτσι 3% συν 1.1%-1.3% προς το Δημόσιο αναγόμενο στο 60% πραγματική ρευστότητα, καταλήγει το οριακό κόστος χρηματοδότησης σε 5% και όχι 1% όπως νομίζουν πολλοί.

Αυτό το κόστος χρηματοδότησης επιβεβαιώνεται και από τις τρέχουσες προσφορές επιτοκίων για προθεσμιακές καταθέσεις. Π.χ., τράπεζα θυγατρική μεγάλου πολυεθνικού ομίλου προσφέρει αυτές τις ημέρες 5.5% για προθεσμιακές καταθέσεις.

Στο οριακό κόστος χρηματοδότησης μία τράπεζα προσθέτει το κόστος προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις (cost of credit), τα λειτουργικά έξοδα (μισθοδοσία, ενοίκια, κλπ) και, μην ξεχνάμε, το κόστος των κεφαλαίων των μετόχων. Όλα τα παραπάνω διαφέρουν από τράπεζα σε τράπεζα αλλά φθάνει να σας αναφέρω ότι το cost of credit έχει ξεπεράσει το 2%-2.5% σε ετήσια βάση. Άρα, ο πλέον αξιόχρεος πελάτης μίας τράπεζας σήμερα πρέπει να χρεωθεί επιτόκιο τουλάχιστον 8%.

Όσοι έχουν πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές πληροφορίες μπορούν εύκολα να διαπιστώσουν ότι ομόλογα εταιριών όπως ο ΤΙΤΑΝ και ο ΟΤΕ αποδίδουν από 9%-12% για περιόδους έως 1 έτος. Ακόμα και τα ομόλογα των τραπεζών αποδίδουν 15%+ (4). Η σκληρή αλήθεια είναι ότι σήμερα το κόστος χρηματοδότησης ελληνικών επιχειρήσεων ανέρχεται σε αυτά τα επίπεδα (5). Και αυτό ισχύει με την προϋπόθεση ύπαρξης ρευστότητας.

Υπάρχει και μία άλλη, πιο σκληρή αλήθεια. Η υποστήριξη ρευστότητας από το ελληνικό δημόσιο «κυνηγούσε» από πίσω τις απώλειες καταθέσεων, αποτέλεσμα των πολλών λαθών και παραλείψεων των ελληνικών κυβερνήσεων. Και όταν «προσπερνούσε» τις χαμένες καταθέσεις, το ίδιο το Δημοσίο διεκδικούσε πρώτο τη γενναιοδωρία της ΕΚΤ. Πώς νομίζετε ότι καλύφθηκαν τα δύο τελευταία έτη τα θηριώδη ελλείμματα εταιριών όπως ΟΣΕ, ΟΑΣΑ, Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα, ΕΑΒ, κλπ; Πώς καλύφθηκαν οι αυξημένες εκδόσεις εντόκων γραμματίων;

Αυτά όσον αφορά στο κόστος χρηματοδότησης. Όμως, πολλοί αποδίδουν ιδιαίτερες υποχρεώσεις στις τράπεζες:

α) οφείλουν να στηρίξουν την οικονομία και τις ελληνικές επιχειρήσεις παρέχοντας ρευστότητα σε υποφερτό κόστος και

β) συνέβαλλαν με αρνητικό τρόπο στην κρίση που βιώνουμε και οφείλουν κάποια «συγγνώμη».

Για να δούμε αν είναι έτσι.

Ως προς το α): Η βασική υποχρεώση επιμέλειας της διοίκησης μίας τράπεζας είναι προς τους προμηθευτές κεφαλαίων, δηλ. τους μετόχους, τους ομολογιούχους πιστωτές, την ΕΚΤ/ΤτΕ και τους καταθέτες. Δευτερεύουσα υποχρέωση αποτελεί η συμμόρφωση με τις οδηγίες/κανόνες του επόπτη/ρυθμιστή, δηλαδή, την ΤτΕ. Οι εμπορικές τράπεζες είναι κατ’εξοχήν («ω, τι φρίκη!») κερδοσκοπικοί οργανισμοί, επιδιώκωντας την μεγιστοποίηση των αποδόσεων στα κεφάλαια των μετόχων τους ενώ η ΤτΕ έχει την ευθύνη να χαλιναγωγήσει αυτήν την ροπή προς το κέρδος για την προστασία των καταθετών και τη γενική ευστάθεια του συστήματος. Η στήριξη της οικονομίας γίνεται από τις εμπορικές τράπεζες, όταν αυτές μπορούν, διότι συνήθως είναι συμβατή με τη βασική επιδίωξή τους, το κέρδος. Είναι πλάνη να αποδίδουμε θεσμικό ρόλο στις εμπορικές τράπεζες (6). Ούτως ή άλλως, στην Ελληνική σοβιετία, η επιδίωξη κέρδους δεν αποτελεί θεσμό.

Ως προς το β), παραπέμπω στην εκτενή μου ανάλυση στο προαναφερθέν μου άρθρο. Παραμένει η βασική διαπίστωση ότι οι ελληνικές εμπορικές τράπεζες υπό την εποπτεία της ΤτΕ δεν προκάλεσαν την κρίση χρέους που εκδηλώθηκε σε ΗΠΑ, Ισλανδία, Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο. Ξέρουμε καλά ποιός είναι ο υπαίτιος στη χώρα μας. Παρα ταύτα, ο μέτοχοι των τραπεζών από την αρχή της κρίσης ως σήμερα έχουν καταβάλλει Ευρώ 13 δισ. σε μετρητά και, αν θέλουν να διατηρήσουν κάποια δικαιώματα, καλούνται να καταβάλλουν τουλάχιστον άλλα Ευρώ 4-5 δισ. μετά το «φέσι» του Ελληνικού Δημοσίου. Και σε αυτήν την περίπτωση, για να ανακτήσουν δικαίωμα σε μερίσματα κ.λπ θα πρέπει σε περίοδο 5 ετών να αποπληρώσουν και ένα βουνό Ευρώ δεκάδων δισ. προς τον «μπαταχτσή», με το αζημίωτο βέβαια. Πως σας φαίνονται Ευρώ 18 δισ. και βάλε; Είναι αρκετά για την «εξιλέωση» των τραπεζών και των μετόχων τους;

Παρά ταύτα, θα αποδώσω στις εμπορικές τράπεζες και τους διοικούντες των την ευθύνη που τους αναλογεί, δηλ. ότι με την αγορά των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου σίτισαν αυτό το τέρας που καταβρόχθισε κάθε υγιή δύναμη και δημιούργησε πλείστους παρασιτικούς προσοδοθήρες (7). Με άλλα λόγια, οι εμπορικές τράπεζες απεικονίζουν στην κλίμακά τους την ατομική ευθύνη του κάθε Έλληνα πολίτη για το χάλι μας.

Καθώς αναλογίζομαι αυτά που μόλις έγραψα και όσα άκουσα ή διάβασα τα τελευταία δύο έτη για τις ελληνικές τράπεζες, καταλήγω στη διαπίστωση ότι η όλη συζήτηση αφορά εν τέλει στους «φρικτούς» τραπεζίτες ως επιτομή των κεφαλαιοκρατών υπευθύνων για πάντα δεινά στη χώρα μας (αθάνατη σοσιαλιστική αφήγηση…) Ακόμα και η τόσο ενδιαφέρουσα πρόσφατη αντιλογία μεταξύ των κ.κ. Μάνου και Βαρουφάκη ξεκίνησε από τη θεωρητική συνέπεια των εν Ελλάδι φιλελευθέρων προς τις επιταγές των Αυστριακών οικονομολόγων για να καταλήξει στην ανάγκη (κατά τον κ. Βαρουφάκη) απομάκρυνσης των τραπεζιτών. Φοβάμαι όμως ότι αυτό ακριβώς επεξεργάζονται οι αμετανόητοι πολιτικοί μας – έχοντας πια απωλέσει τον έλεγχο του λογιστηρίου του Κράτους, επιδιώκουν διέξοδο μέσω του ελέγχου των τραπεζών για να συνεχίσουν τις κακές τους συνήθειες. Μήπως μπροστά σε αυτό τον κίνδυνο να αξίζει τελικά να πλέξουμε έστω και λίγο το εγκώμιο των τραπεζιτών (ούτως ή άλλως, κανείς δεν είναι τέλειος);

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) Το κείμενο αυτό αντικατροπτίζει αυστηρά και μόνο τις προσωπικές μου απόψεις και δεν εκπροσωπεί με οποιονδήποτε τρόπο τις απόψεις τραπεζών, των διοικήσεών τους και άλλων ενδιαφερομένων μερών.

(2) Να ένα ενδιαφέρον trivium: 3 έτη πριν την μείωση κατά 22% των μισθών στον ιδιωτικό τομέα, οι πρώτοι που υπέστησαν αναγκαστική μείωση κατά 20% των αποδοχών τους ήταν τα διευθυντικά στελέχη των τραπεζών.

(3) Όσοι έχουν σπουδάσει οικονομικά γνωρίζουν ότι οι συμπεριφορές των καταναλωτών/εταιριών επηρεάζονται πρωτίστως από το οριακό κόστος/οριακό όφελος. Στη δική μας περίπτωση, το επόμενο ευρώ ρευστότητας που θα αποκτήσει μία τράπεζα οφείλει να διοχετευθεί εκεί όπου θα μπορέσει να καλύψει το δικό του κόστος και όχι το μέσο κόστος όλης της ρευστότητας. Μόνο έτσι θα δημιουργήσει αξία.

(4) Με άλλα λόγια, συμφέρει μία τράπεζα να αγοράσει το δικό της χρέος καθώς εξασφαλίζει μεγαλύτερη απόδοση και δεν αναλαμβάνει πιστωτικό κίνδυνο.

(5) Υπάρχουν πάντα εξαιρέσεις. Εταιρίες όπως η 3Ε Coca Cola ή τα ΕΛΠΕ που διαθέτουν εμπορεύσιμα αγαθά στις παγκόσμιες αγορές έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση από αλλοδαπές τράπεζες με ευνοϊκότερους όρους. Αυτό δυστυχώς δεν ισχύει για την μέση ελληνική επιχείρηση που συνήθως δραστηριοποιείται σε μη εμπορεύσιμα αγαθά/υπηρεσίες.

(6) Αποδίδουμε όμως θεσμικό ρόλο στην ΤτΕ διότι έχει ως αποστολή την ευστάθεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος και όχι την μεγιστοποίηση κερδών. Άλλη μία ανωμαλία της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας είναι ότι η κεντρική τράπεζα είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο, αγορά αξιών για κερδοσκοπικές εταιρίες.

(7) Οι ελληνικές τράπεζες δεν ήταν μόνες τους βέβαια – το ίδιο έπραξαν και πλείστες αλλοδαπές τράπεζες. Σε αυτό το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του ο Μάνος Σχίζας εξηγεί τα κίνητρα πίσω από αυτήν την συμπεριφορά των τραπεζών.

Ο Δραχμικός Πόλεμος

Εξελίσσεται πόλεμος στη χώρα μας μεταξύ Ευρώ και δραχμής (η «δραχμούλας» όπως ανέφερε εδώ ο κ. Άρης Δαβαράκης). Οι γραμμές έχουν χαραχθεί. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν υπεροχή του στρατοπέδου Ευρώ. Μακάρι να είναι έτσι. Όμως όλα κρέμονται ακόμα από μία κλωστή. Το τρελό κομμάτι της Αριστεράς ονειρεύεται τη δραχμή και την μεγαλύτερη χρεοκοπία χώρας όλων των εποχών ενώ συγκεκριμένοι επιχειρηματικοί φορείς την προωθούν παντοιοτρόπως. Δεν είμαι σίγουρος για την προσήλωση στο Ευρώ ακόμα και για επικεφαλής κομμάτων με κυβερνητικές φιλοδοξίες.

Δε γνωρίζω τους ακριβείς λόγους της διαφαινόμενης υποστήριξης παραμονής στο Ευρώ. Υποπτεύομαι ότι πολλοί σκέφτονται ότι είναι κάτι καλό, χωρίς να έχουν αναγκαστικά καταλάβει και (πόσο μάλλον) αφομοιώσει τους λόγους. Ο πόλεμος όμως δεν έχει τελειώσει. Η παραμονή στο Ευρώ δεν μπορεί να βασισθεί μόνο σε επιθυμίες. Απαιτεί «δέρμα» από όλους και θέληση που θα προκύψει μόνο με πλήρη κατανόηση των λόγων για αυτή την παραμονή. Πάμε λοιπόν:

Επιχειρήματα κατά της επιστροφής στη δραχμή

  • Η υποτίμηση που θα ακολουθήσει την επιστροφή στη δραχμή δεν θα προσδώσει διατηρήσιμη ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. Υποτιμήσεις που προαναγγέλλονται αντί να αιφνιδιάζουν σε οικονομίες όπου οι μισθοί και οι τιμές δεν παραμένουν σταθερές απλώς διαμορφώνουν πληθωριστικές, αυτοεκπληρούμενες προσδοκίες που ακυρώνουν τα όποια οφέλη από την αλλαγή ισοτιμιών. Ούτως ή άλλως, το χρήμα σε ικανή χρονική περίοδο είναι ουδέτερο. Δεν αυξάνει το παραγόμενο προϊόν. Ο σωρευμένος πληθωρισμός αποδίδει μεγαλύτερες τιμές στα ίδια προϊόντα και στην ίδια εργασία. Μπορείτε να βρείτε μία εύληπτη σχετική ανάλυση σε αυτό το άρθρο του οικονομολόγου J. Cochrane.
  • Το ιστορικό υποτιμήσεων στην Ελλάδα δεν είναι ενθαρρυντικό:

Ο πίνακας παραπάνω δείχνει ότι η δεκαετία του 1980 με τη διολίσθηση και τις υποτιμήσεις παρουσίασε μικρότερη ποσοστιαία αύξηση εξαγωγών αγαθών έναντι της 8ετίας υπό του Ευρώ. Επιπλέον, το μεγαλύτερο κομμάτι της αύξησης προέκυψε την περίοδο 1987-1989 διότι η υποτίμηση του 1985 συνδυάστηκε με δια νόμου 2ετές πάγωμα των ονομαστικών μισθών. Ένα πιο σύγχρονο παράδειγμα: το φιορίνι Ουγγαρίας έχει υποτιμηθεί έναντι του Ευρώ κατά 25% από το 9/2008 αλλά η ουγγρική οικονομία παρέμεινε ανεμική ενώ τώρα πατάει σε πολύ λεπτό πάγο.

  • Η ανταγωνιστικότητα δεν μετριέται μόνο σε απόλυτα μεγέθη κόστους. Όσοι σπούδασαν οικονομικά έμαθαν ότι οι χώρες οφείλουν και μπορούν να εξάγουν επιτυχώς υπηρεσίες/προϊόντα στα οποία έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα ακόμα και αν το απόλυτο κόστος τους είναι υψηλότερο από αυτό των ανταγωνιστριών χωρών. Το εύκολο χρήμα και η εμμονή μας με μία θέση στο δημόσιο μας απομάκρυνε από αυτή την πολύ βασική οδηγία της οικονομικής επιστήμης. Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης σε αυτή την εξαιρετική ομιλία του εξήγησε, μεταξύ άλλων, πως το 2007 το 75% των Ελλήνων εργαζομένων απασχολούνταν στις μη εμπορεύσιμες υπηρεσίες και αγαθά (έναντι 62% το 1992)! Θα υποστούμε λοιπόν μία υποτίμηση για να ωφεληθεί το 1/4 μόνο των εργαζομένων μας;
  • Επικεντρωνόμαστε στην υποτίμηση και ξεχνάμε ότι πρέπει να προηγηθεί άμεση αλλαγή νομίσματος. Αναλογιστήκατε τι σημαίνει εγκατάλειψη του Ευρώ για καταθέσεις, δάνεια, υφιστάμενες συμβάσεις, βιωσιμότητα τραπεζών, φυγή κεφαλαίων, κλπ; Ποιές αλλοδαπές τράπεζες θα συναλλαχθούν με ελληνικές επιχειρήσεις, με ποιούς όρους και σε ποιό χρονικό διάστημα από την εγκατάλειψη του Ευρώ; Το συναλλακτικά κόστη θα εκτιναχθούν, επιβαρύνοντας τις προσδοκώμενες εξαγωγές. Ελλοχεύει ο κίνδυνος να μειωθούν σε πρώτη φάση οι εξαγωγές ακυρώνοντας έτσι ακόμα και το προσωρινό όφελος μία υποτίμησης;
  • Μία υποτίμηση επιφέρει τεράστια μεταφορά αξίας/πλούτου από τους δανειστές στους δανειζόμενους και από τους έχοντες παγιδευμένα περιουσιακά στοιχεία στην Ελλάδα προς τους έχοντες στο εξωτερικό. Κάποιος ή κάποιοι θα αποφασίσουν για το αρχικό μέγεθος αυτής της μεταφοράς πλούτου. Ποίοι, πώς; Αναγκαστικά θα υπάρξουν μερικοί ιδιαίτερα κερδισμένοι και μερικοί ιδιαίτερα χαμένοι. Τι σημαίνει αυτό για την συνεκτικότητα του πληθυσμού μας;
Επιχειρήματα υπέρ της διατήρησης του Ευρώ
  • Το Ευρώ είναι ένα νόμισμα-άγκυρα. Ο μέσος πληθωρισμός τη δεκαετία του 2000 ήταν 3,2% έναντι 11,1% τη δεκαετία του 1990 (Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος) παρότι η σπατάλη, η διαφθορά και το γενικό ξεχαρβάλωμα του κράτους επικρατούσαν και στις δύο δεκαετίες. Η υιοθέτηση του Ευρώ αποτέλεσε μία ισχυρή δέσμευση προς τους τρίτους ότι δεν θα υπάρξει υποτίμηση και πληθωρισμός. Αντίστοιχα διαμορφώθηκαν και οι πληθωριστικές προσδοκίες. (Για τον ίδιο λόγο πληρώναμε και χαμηλά επιτόκια για τα δάνειά μας – σε αυτή την περίπτωση ισχύει το ουδέν καλό αμιγές κακού).
  • Έχουμε μία Κεντρική Τράπεζα με υπόσταση που έχει υποστηρίξει έμπρακτα την οικονομία μας. Με τι θα την αντικαταστήσουμε;
  • Xώρες με επιτυχημένες οικονομίες έχουν σταθερό νόμισμα. Η Ελβετία, ο Καναδάς, η Δανία αλλά και οι χώρες της ΕΖ βορείως των Άλπεων, τα πάνε μία χαρά. Το σταθερό νόμισμα διώχνει την ομίχλη του πληθωρισμού και φωτίζει τα πραγματικά δυνατά σημεία αλλά και τις αδυναμίες μίας οικονομίας. Μόνο τότε είναι δυνατή η πραγματική προσαρμογή, η θετική, διαρκής εξέλιξη. Αλλιώς η Ζιμπάμπουε θα είχε την πλέον επιτυχημένη οικονομία.
  • Η υιοθέτηση του Ευρώ είναι υποχρεωτική για όλα τα μέλη της Ε.Ε, με τις τρεις εξαιρέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, της Δανίας και της Σουηδίας. Αν εμείς επιλέξουμε να φύγουμε από το Ευρώ, ποία θα είναι η θέση μας στην Ε.Ε; Πόση σημασία θα μας δίνουν τότε; Δεν θα είναι πια αναπόφευκτη και η έξοδος από την Ε.Ε; Τι θα σημαίνει αυτό για τα εθνικά μας συμφέροντα;

Απάντηση σε αντεπιχειρήματα του στρατοπέδου της Δραχμής

  • Αντεπιχείρημα: Η συνταγή της τρόικας έχει αποτύχει – φέρνει μόνο ύφεση, ανεργία, και αυξανόμενα χρέη χωρίς φως στο τέλος της σήραγγας. Άρα, πρέπει να δοκιμάσουμε κάτι άλλο. Η δραχμή και η υποτίμηση θα δώσουν μία διέξοδο.Απάντηση: Πρώτον, το μνημόνιο δεν έχει εκτελεσθεί όπως συμφωνήθηκε άρα αξιολογείται κάτι που δεν εφαρμόσθηκε. Δεύτερον, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η εσωστρέφεια της οικονομίας μας. Μία υποτίμηση πιθανώς να ωφελήσει το 25% των εργαζομένων. Χωρίς ανακατανομή ανθρωπίνων και κεφαλαιακών πόρων προς εμπορεύσιμα προϊόντα/υπηρεσίες όπου έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα, δεν θα επιτευχθεί σταθερή ανάπτυξη αλλά θα απλώς καταλήξουμε σε πληθωρισμό. Ο κ. Α. Δοξιάδης στην προαναφερθείσα ομιλία του τονίζει ότι μπορεί να απαιτηθεί μετακίνηση έως 750 χιλ. απασχολουμένων από μη εμπορεύσιμα αγαθά/υπηρεσίες σε εμπορεύσιμα, κυρίως με την ίδρυση ή τον μετασχηματισμό μικρομεσαίων, εξωστρεφών επιχειρήσεων όπου οι Έλληνες έχουν κάποια θεσμικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Βεβαίως και δεν φθάνει αυτό: απαιτούνται και άλλες δράσεις όπως η μείωση της γραφειοκρατίας και των υποχρεωτικών δαπανών υπέρ τρίτων ώστε δεν θα τιμωρούνται όσοι συμμορφώνονται στους νόμους ενώ θα μειωθεί οριζόντια το κόστος παραγωγής στη χώρα μας. Αυτή θα είναι μία ουσιαστική «υποτίμηση» με διαρκή, μακροπρόθεσμα οφέλη.
  • Αντεπιχείρημα: Η επιστροφή στη δραχμή θα μας επιτρέψει να ανακτήσουμε την εθνική κυριαρχία μας. Θα απαλλαγούμε από την τρόικα και θα ελέγχουμε το νόμισμά μας. Απάντηση: Θα είναι όντως μία νέα κυριαρχία, αυτή του πληθωρισμού και της επιστροφής στις παλιές, κακές συνήθειες. Επιπλέον, το Ευρώ δεν σημαίνει αναγκαστικά απώλεια κυριαρχίας. Η Γαλλία, π.χ., έχει συνεχή δημόσια ελλείμματα από το 1975 αλλά κανείς δεν ισχυρίζεται ότι έχασε ουσιαστική εθνική κυριαρχία με το Ευρώ, πέρα από αυτή που έχουν παραχωρήσει όλες οι χώρες της Ε.Ε. Απολέσαμε την εθνική μας κυριαρχία διότι σπαταλήσαμε τις ευκαιρίες που μας δόθηκαν. Η επανάκτησή της ξεκινά με την επίτευξη πρωτογενών δημοσιονομικών πλεονασμάτων.

Αποπειράθηκα να συγκεντρώσω όσο γίνεται περισσότερα οικονομικά επιχειρήματα υπέρ της παραμονής στο Ευρώ. Σας έπεισαν; Αν ναι, ξεχάστε τα. Διότι είναι δευτερεύουσας σημασίας. Πάμε λοιπόν από την αρχή:

Αναρωτηθείτε: Γιατί μπήκαμε στην Ε.Ε.; Τη δεκαετία του ’70 ήμασταν μία χώρα στην περιφέρεια της Ευρώπης (όπως πάντα), με μικρή οικονομία (άρα χωρίς ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τις βιομηχανίες της τότε ΕΟΚ) και με σαφέστατα λιγότερα διαπιστευτήρια δημοκρατικών θεσμών. Προηγηθήκαμε άλλων χωρών όπως οι Σκανδιναβικές, η Αυστρία, η Ελβετία. Πρακτικά, η είσοδος στην ΕΟΚ οφείλεται στην επιμονή του Κων/νου Καραμανλή και σε ηγέτες όπως ο Ζισκάρ Ντ’Εσταίν οι οποίοι, εμποτισμένοι στην κλασική τους παιδεία, δεν μπορούσαν να διανοηθούν την Ευρώπη χωρίς τον Παρθενώνα.

Εμείς πανηγυρίσαμε την ένταξή μας ως κατοχύρωση εθνικών συμφερόντων και εθνικής ασφάλειας επιβαίνοντας στο άρμα της Ευρώπης. «Μυριστήκαμε» και το επερχόμενο χρήμα. Βέβαια, στις επόμενες εκλογές ανταμείψαμε κόμματα που διακήρυτταν «ΕΟΚ & ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» ή «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες.» Και γιατί όχι; Μόλις ενταχθήκαμε στην ΕΟΚ, κυριάρχησε η αφήγηση ότι μας το χρωστούσε η Ευρώπη (στρατηγική θέση, πάτημα για τα Βαλκάνια, κλπ.) Παρασυρμένοι από αυτό το παραμύθι, την αίσθηση ότι δικαιωματικά θα εισπράτταμε τα οικονομικά και άλλα οφέλη της Ευρώπης, βρήκαμε πάλι ευχάριστο καταφύγιο στην περιβόητη ιδιαιτερότητά μας («έθνος ανάδελφον»). Εμείς και η Ευρώπη δεν λέγαμε πάντα; Παίξαμε με τους δικούς μας κανόνες και, παραφράζοντας το ατυχές σλόγκαν του ΕΟΤ, ζήσαμε το μύθο μας στην Ευρώπη. Ζήσαμε σαν Ευρωπαίοι δουλεύοντας ως μεσανατολίτες. Αγνοήσαμε ή, ακόμα χειρότερα, δεν αναρωτηθήκαμε ποτέ τι σήμαινε η συμμετοχή μας στην Ε.Ε., ποίο ήταν το ειδικό βάρος μας και ποίος ο ρόλος που μπορούσαμε και οφείλαμε να παίξουμε.

Σκεφτείτε: Στα τριάντα χρόνια συμμετοχής μας στην Ε.Ε., τι προσφέραμε ως κράτος και ως λαός στην πρόοδο της Ευρώπης; Πώς υπηρετήσαμε το συμβολικό βάρος που φέραμε ως θεματοφύλακες της κοιτίδας του Δυτικού πολιτισμού; Πήραμε πολλά. Τι δώσαμε; Απεργίες και κλείσιμο αρχαιολογικών χώρων αντί για συμμόρφωση στους κανόνες της Ένωσης. Κατεστραμμένα πανεπιστήμια αντί για κέντρα δημιουργίας,προώθησης και μετάδοσης γνώσης για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Σήμερα αντιμετωπίζουμε τον χλευασμό, μας απαξιώνουν αλλά τι κάναμε για να εμπνεύσουμε σεβασμό;

Θεωρείστε λοιπόν την παραμονή στο Ευρώ ως την ευκαιρία μας για εξιλέωση, ως την αποφυγή της θεωρητικής εύκολης λύσης που θα επιτρέψει την παλινδρόμησή μας στις κακές συνήθειες. Η επιστροφή στη δραχμή θα επιβεβαιώσει την καταστροφική «ιδιαιτερότητά» μας, θα δώσει αναπνευστήρα οξυγόνου στους κακούς πολιτικούς και επιχειρηματίες μας και θα ακυρώσει κάθε προσπάθεια εγκατάστασης ισχυρών και διαρκών πολιτικών και οικονομικών θεσμών. Αντί για περιδίνηση σε πληθωρισμό και άγρια ανακατανομή πλούτου, ας βάλουμε κάτω το κεφάλι για να προσαρμοστούμε υπό τον ωφέλιμο περιορισμό των ευρωπαϊκών θεσμών.

Να θέσουμε στους εαυτούς μας τα ενοχλητικό ερωτήματα: Έχουμε ως κράτος και λαός την περηφάνια, το φιλότιμο και το σθένος να αλλάξουμε για να καλύψουμε το χρέος μας (προς τους δανειστές μας, προς τον εαυτό μας) και να επιβεβαιώσουμε τη θέση μας στην Ευρώπη; Θέλουμε, αντί να εισπράττουμε τον χλευασμό ή ακόμα τον οίκτο και τη συμπάθεια των άλλων, να ανακτήσουμε τη δική μας αξιοπρέπεια, να γίνουμε παραγωγικοί, να συμπορευθούμε ως Ευρωπαίοι;

Θα κερδίσουμε το Δραχμικό Πόλεμο;