Ο Δραχμικός Πόλεμος

Εξελίσσεται πόλεμος στη χώρα μας μεταξύ Ευρώ και δραχμής (η «δραχμούλας» όπως ανέφερε εδώ ο κ. Άρης Δαβαράκης). Οι γραμμές έχουν χαραχθεί. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν υπεροχή του στρατοπέδου Ευρώ. Μακάρι να είναι έτσι. Όμως όλα κρέμονται ακόμα από μία κλωστή. Το τρελό κομμάτι της Αριστεράς ονειρεύεται τη δραχμή και την μεγαλύτερη χρεοκοπία χώρας όλων των εποχών ενώ συγκεκριμένοι επιχειρηματικοί φορείς την προωθούν παντοιοτρόπως. Δεν είμαι σίγουρος για την προσήλωση στο Ευρώ ακόμα και για επικεφαλής κομμάτων με κυβερνητικές φιλοδοξίες.

Δε γνωρίζω τους ακριβείς λόγους της διαφαινόμενης υποστήριξης παραμονής στο Ευρώ. Υποπτεύομαι ότι πολλοί σκέφτονται ότι είναι κάτι καλό, χωρίς να έχουν αναγκαστικά καταλάβει και (πόσο μάλλον) αφομοιώσει τους λόγους. Ο πόλεμος όμως δεν έχει τελειώσει. Η παραμονή στο Ευρώ δεν μπορεί να βασισθεί μόνο σε επιθυμίες. Απαιτεί «δέρμα» από όλους και θέληση που θα προκύψει μόνο με πλήρη κατανόηση των λόγων για αυτή την παραμονή. Πάμε λοιπόν:

Επιχειρήματα κατά της επιστροφής στη δραχμή

  • Η υποτίμηση που θα ακολουθήσει την επιστροφή στη δραχμή δεν θα προσδώσει διατηρήσιμη ανταγωνιστικότητα στην Ελλάδα. Υποτιμήσεις που προαναγγέλλονται αντί να αιφνιδιάζουν σε οικονομίες όπου οι μισθοί και οι τιμές δεν παραμένουν σταθερές απλώς διαμορφώνουν πληθωριστικές, αυτοεκπληρούμενες προσδοκίες που ακυρώνουν τα όποια οφέλη από την αλλαγή ισοτιμιών. Ούτως ή άλλως, το χρήμα σε ικανή χρονική περίοδο είναι ουδέτερο. Δεν αυξάνει το παραγόμενο προϊόν. Ο σωρευμένος πληθωρισμός αποδίδει μεγαλύτερες τιμές στα ίδια προϊόντα και στην ίδια εργασία. Μπορείτε να βρείτε μία εύληπτη σχετική ανάλυση σε αυτό το άρθρο του οικονομολόγου J. Cochrane.
  • Το ιστορικό υποτιμήσεων στην Ελλάδα δεν είναι ενθαρρυντικό:

Ο πίνακας παραπάνω δείχνει ότι η δεκαετία του 1980 με τη διολίσθηση και τις υποτιμήσεις παρουσίασε μικρότερη ποσοστιαία αύξηση εξαγωγών αγαθών έναντι της 8ετίας υπό του Ευρώ. Επιπλέον, το μεγαλύτερο κομμάτι της αύξησης προέκυψε την περίοδο 1987-1989 διότι η υποτίμηση του 1985 συνδυάστηκε με δια νόμου 2ετές πάγωμα των ονομαστικών μισθών. Ένα πιο σύγχρονο παράδειγμα: το φιορίνι Ουγγαρίας έχει υποτιμηθεί έναντι του Ευρώ κατά 25% από το 9/2008 αλλά η ουγγρική οικονομία παρέμεινε ανεμική ενώ τώρα πατάει σε πολύ λεπτό πάγο.

  • Η ανταγωνιστικότητα δεν μετριέται μόνο σε απόλυτα μεγέθη κόστους. Όσοι σπούδασαν οικονομικά έμαθαν ότι οι χώρες οφείλουν και μπορούν να εξάγουν επιτυχώς υπηρεσίες/προϊόντα στα οποία έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα ακόμα και αν το απόλυτο κόστος τους είναι υψηλότερο από αυτό των ανταγωνιστριών χωρών. Το εύκολο χρήμα και η εμμονή μας με μία θέση στο δημόσιο μας απομάκρυνε από αυτή την πολύ βασική οδηγία της οικονομικής επιστήμης. Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης σε αυτή την εξαιρετική ομιλία του εξήγησε, μεταξύ άλλων, πως το 2007 το 75% των Ελλήνων εργαζομένων απασχολούνταν στις μη εμπορεύσιμες υπηρεσίες και αγαθά (έναντι 62% το 1992)! Θα υποστούμε λοιπόν μία υποτίμηση για να ωφεληθεί το 1/4 μόνο των εργαζομένων μας;
  • Επικεντρωνόμαστε στην υποτίμηση και ξεχνάμε ότι πρέπει να προηγηθεί άμεση αλλαγή νομίσματος. Αναλογιστήκατε τι σημαίνει εγκατάλειψη του Ευρώ για καταθέσεις, δάνεια, υφιστάμενες συμβάσεις, βιωσιμότητα τραπεζών, φυγή κεφαλαίων, κλπ; Ποιές αλλοδαπές τράπεζες θα συναλλαχθούν με ελληνικές επιχειρήσεις, με ποιούς όρους και σε ποιό χρονικό διάστημα από την εγκατάλειψη του Ευρώ; Το συναλλακτικά κόστη θα εκτιναχθούν, επιβαρύνοντας τις προσδοκώμενες εξαγωγές. Ελλοχεύει ο κίνδυνος να μειωθούν σε πρώτη φάση οι εξαγωγές ακυρώνοντας έτσι ακόμα και το προσωρινό όφελος μία υποτίμησης;
  • Μία υποτίμηση επιφέρει τεράστια μεταφορά αξίας/πλούτου από τους δανειστές στους δανειζόμενους και από τους έχοντες παγιδευμένα περιουσιακά στοιχεία στην Ελλάδα προς τους έχοντες στο εξωτερικό. Κάποιος ή κάποιοι θα αποφασίσουν για το αρχικό μέγεθος αυτής της μεταφοράς πλούτου. Ποίοι, πώς; Αναγκαστικά θα υπάρξουν μερικοί ιδιαίτερα κερδισμένοι και μερικοί ιδιαίτερα χαμένοι. Τι σημαίνει αυτό για την συνεκτικότητα του πληθυσμού μας;
Επιχειρήματα υπέρ της διατήρησης του Ευρώ
  • Το Ευρώ είναι ένα νόμισμα-άγκυρα. Ο μέσος πληθωρισμός τη δεκαετία του 2000 ήταν 3,2% έναντι 11,1% τη δεκαετία του 1990 (Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος) παρότι η σπατάλη, η διαφθορά και το γενικό ξεχαρβάλωμα του κράτους επικρατούσαν και στις δύο δεκαετίες. Η υιοθέτηση του Ευρώ αποτέλεσε μία ισχυρή δέσμευση προς τους τρίτους ότι δεν θα υπάρξει υποτίμηση και πληθωρισμός. Αντίστοιχα διαμορφώθηκαν και οι πληθωριστικές προσδοκίες. (Για τον ίδιο λόγο πληρώναμε και χαμηλά επιτόκια για τα δάνειά μας – σε αυτή την περίπτωση ισχύει το ουδέν καλό αμιγές κακού).
  • Έχουμε μία Κεντρική Τράπεζα με υπόσταση που έχει υποστηρίξει έμπρακτα την οικονομία μας. Με τι θα την αντικαταστήσουμε;
  • Xώρες με επιτυχημένες οικονομίες έχουν σταθερό νόμισμα. Η Ελβετία, ο Καναδάς, η Δανία αλλά και οι χώρες της ΕΖ βορείως των Άλπεων, τα πάνε μία χαρά. Το σταθερό νόμισμα διώχνει την ομίχλη του πληθωρισμού και φωτίζει τα πραγματικά δυνατά σημεία αλλά και τις αδυναμίες μίας οικονομίας. Μόνο τότε είναι δυνατή η πραγματική προσαρμογή, η θετική, διαρκής εξέλιξη. Αλλιώς η Ζιμπάμπουε θα είχε την πλέον επιτυχημένη οικονομία.
  • Η υιοθέτηση του Ευρώ είναι υποχρεωτική για όλα τα μέλη της Ε.Ε, με τις τρεις εξαιρέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου, της Δανίας και της Σουηδίας. Αν εμείς επιλέξουμε να φύγουμε από το Ευρώ, ποία θα είναι η θέση μας στην Ε.Ε; Πόση σημασία θα μας δίνουν τότε; Δεν θα είναι πια αναπόφευκτη και η έξοδος από την Ε.Ε; Τι θα σημαίνει αυτό για τα εθνικά μας συμφέροντα;

Απάντηση σε αντεπιχειρήματα του στρατοπέδου της Δραχμής

  • Αντεπιχείρημα: Η συνταγή της τρόικας έχει αποτύχει – φέρνει μόνο ύφεση, ανεργία, και αυξανόμενα χρέη χωρίς φως στο τέλος της σήραγγας. Άρα, πρέπει να δοκιμάσουμε κάτι άλλο. Η δραχμή και η υποτίμηση θα δώσουν μία διέξοδο.Απάντηση: Πρώτον, το μνημόνιο δεν έχει εκτελεσθεί όπως συμφωνήθηκε άρα αξιολογείται κάτι που δεν εφαρμόσθηκε. Δεύτερον, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η εσωστρέφεια της οικονομίας μας. Μία υποτίμηση πιθανώς να ωφελήσει το 25% των εργαζομένων. Χωρίς ανακατανομή ανθρωπίνων και κεφαλαιακών πόρων προς εμπορεύσιμα προϊόντα/υπηρεσίες όπου έχουμε συγκριτικό πλεονέκτημα, δεν θα επιτευχθεί σταθερή ανάπτυξη αλλά θα απλώς καταλήξουμε σε πληθωρισμό. Ο κ. Α. Δοξιάδης στην προαναφερθείσα ομιλία του τονίζει ότι μπορεί να απαιτηθεί μετακίνηση έως 750 χιλ. απασχολουμένων από μη εμπορεύσιμα αγαθά/υπηρεσίες σε εμπορεύσιμα, κυρίως με την ίδρυση ή τον μετασχηματισμό μικρομεσαίων, εξωστρεφών επιχειρήσεων όπου οι Έλληνες έχουν κάποια θεσμικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Βεβαίως και δεν φθάνει αυτό: απαιτούνται και άλλες δράσεις όπως η μείωση της γραφειοκρατίας και των υποχρεωτικών δαπανών υπέρ τρίτων ώστε δεν θα τιμωρούνται όσοι συμμορφώνονται στους νόμους ενώ θα μειωθεί οριζόντια το κόστος παραγωγής στη χώρα μας. Αυτή θα είναι μία ουσιαστική «υποτίμηση» με διαρκή, μακροπρόθεσμα οφέλη.
  • Αντεπιχείρημα: Η επιστροφή στη δραχμή θα μας επιτρέψει να ανακτήσουμε την εθνική κυριαρχία μας. Θα απαλλαγούμε από την τρόικα και θα ελέγχουμε το νόμισμά μας. Απάντηση: Θα είναι όντως μία νέα κυριαρχία, αυτή του πληθωρισμού και της επιστροφής στις παλιές, κακές συνήθειες. Επιπλέον, το Ευρώ δεν σημαίνει αναγκαστικά απώλεια κυριαρχίας. Η Γαλλία, π.χ., έχει συνεχή δημόσια ελλείμματα από το 1975 αλλά κανείς δεν ισχυρίζεται ότι έχασε ουσιαστική εθνική κυριαρχία με το Ευρώ, πέρα από αυτή που έχουν παραχωρήσει όλες οι χώρες της Ε.Ε. Απολέσαμε την εθνική μας κυριαρχία διότι σπαταλήσαμε τις ευκαιρίες που μας δόθηκαν. Η επανάκτησή της ξεκινά με την επίτευξη πρωτογενών δημοσιονομικών πλεονασμάτων.

Αποπειράθηκα να συγκεντρώσω όσο γίνεται περισσότερα οικονομικά επιχειρήματα υπέρ της παραμονής στο Ευρώ. Σας έπεισαν; Αν ναι, ξεχάστε τα. Διότι είναι δευτερεύουσας σημασίας. Πάμε λοιπόν από την αρχή:

Αναρωτηθείτε: Γιατί μπήκαμε στην Ε.Ε.; Τη δεκαετία του ’70 ήμασταν μία χώρα στην περιφέρεια της Ευρώπης (όπως πάντα), με μικρή οικονομία (άρα χωρίς ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον για τις βιομηχανίες της τότε ΕΟΚ) και με σαφέστατα λιγότερα διαπιστευτήρια δημοκρατικών θεσμών. Προηγηθήκαμε άλλων χωρών όπως οι Σκανδιναβικές, η Αυστρία, η Ελβετία. Πρακτικά, η είσοδος στην ΕΟΚ οφείλεται στην επιμονή του Κων/νου Καραμανλή και σε ηγέτες όπως ο Ζισκάρ Ντ’Εσταίν οι οποίοι, εμποτισμένοι στην κλασική τους παιδεία, δεν μπορούσαν να διανοηθούν την Ευρώπη χωρίς τον Παρθενώνα.

Εμείς πανηγυρίσαμε την ένταξή μας ως κατοχύρωση εθνικών συμφερόντων και εθνικής ασφάλειας επιβαίνοντας στο άρμα της Ευρώπης. «Μυριστήκαμε» και το επερχόμενο χρήμα. Βέβαια, στις επόμενες εκλογές ανταμείψαμε κόμματα που διακήρυτταν «ΕΟΚ & ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» ή «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες.» Και γιατί όχι; Μόλις ενταχθήκαμε στην ΕΟΚ, κυριάρχησε η αφήγηση ότι μας το χρωστούσε η Ευρώπη (στρατηγική θέση, πάτημα για τα Βαλκάνια, κλπ.) Παρασυρμένοι από αυτό το παραμύθι, την αίσθηση ότι δικαιωματικά θα εισπράτταμε τα οικονομικά και άλλα οφέλη της Ευρώπης, βρήκαμε πάλι ευχάριστο καταφύγιο στην περιβόητη ιδιαιτερότητά μας («έθνος ανάδελφον»). Εμείς και η Ευρώπη δεν λέγαμε πάντα; Παίξαμε με τους δικούς μας κανόνες και, παραφράζοντας το ατυχές σλόγκαν του ΕΟΤ, ζήσαμε το μύθο μας στην Ευρώπη. Ζήσαμε σαν Ευρωπαίοι δουλεύοντας ως μεσανατολίτες. Αγνοήσαμε ή, ακόμα χειρότερα, δεν αναρωτηθήκαμε ποτέ τι σήμαινε η συμμετοχή μας στην Ε.Ε., ποίο ήταν το ειδικό βάρος μας και ποίος ο ρόλος που μπορούσαμε και οφείλαμε να παίξουμε.

Σκεφτείτε: Στα τριάντα χρόνια συμμετοχής μας στην Ε.Ε., τι προσφέραμε ως κράτος και ως λαός στην πρόοδο της Ευρώπης; Πώς υπηρετήσαμε το συμβολικό βάρος που φέραμε ως θεματοφύλακες της κοιτίδας του Δυτικού πολιτισμού; Πήραμε πολλά. Τι δώσαμε; Απεργίες και κλείσιμο αρχαιολογικών χώρων αντί για συμμόρφωση στους κανόνες της Ένωσης. Κατεστραμμένα πανεπιστήμια αντί για κέντρα δημιουργίας,προώθησης και μετάδοσης γνώσης για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Σήμερα αντιμετωπίζουμε τον χλευασμό, μας απαξιώνουν αλλά τι κάναμε για να εμπνεύσουμε σεβασμό;

Θεωρείστε λοιπόν την παραμονή στο Ευρώ ως την ευκαιρία μας για εξιλέωση, ως την αποφυγή της θεωρητικής εύκολης λύσης που θα επιτρέψει την παλινδρόμησή μας στις κακές συνήθειες. Η επιστροφή στη δραχμή θα επιβεβαιώσει την καταστροφική «ιδιαιτερότητά» μας, θα δώσει αναπνευστήρα οξυγόνου στους κακούς πολιτικούς και επιχειρηματίες μας και θα ακυρώσει κάθε προσπάθεια εγκατάστασης ισχυρών και διαρκών πολιτικών και οικονομικών θεσμών. Αντί για περιδίνηση σε πληθωρισμό και άγρια ανακατανομή πλούτου, ας βάλουμε κάτω το κεφάλι για να προσαρμοστούμε υπό τον ωφέλιμο περιορισμό των ευρωπαϊκών θεσμών.

Να θέσουμε στους εαυτούς μας τα ενοχλητικό ερωτήματα: Έχουμε ως κράτος και λαός την περηφάνια, το φιλότιμο και το σθένος να αλλάξουμε για να καλύψουμε το χρέος μας (προς τους δανειστές μας, προς τον εαυτό μας) και να επιβεβαιώσουμε τη θέση μας στην Ευρώπη; Θέλουμε, αντί να εισπράττουμε τον χλευασμό ή ακόμα τον οίκτο και τη συμπάθεια των άλλων, να ανακτήσουμε τη δική μας αξιοπρέπεια, να γίνουμε παραγωγικοί, να συμπορευθούμε ως Ευρωπαίοι;

Θα κερδίσουμε το Δραχμικό Πόλεμο;

Advertisements

One thought on “Ο Δραχμικός Πόλεμος

  1. jamesaderman 20/01/2012 / 20:32

    Dear Sir,Your article, alongside those earlier posted, has been one more valuable addition yet, to an array of serious and thoughtful interventions to the Greek problem. On this last one contribution on the subject of EUR vs GRD, you may want to further consider that an important part of the Greek tradable goods depend on imported materials, parts, technology, and know how that will inflate in cost under a new GRD, feeding yet further inflationary pressures into those very goods poised for exports and eroding the expected benefits of any domestic depreciation. One more clear consequence of a GRD fallback would be the soaring interest rates that the CBG will impose in its attempt to stabilize the new currency. These will seep into the rest of the domestic economy bankrupting most of what will be left of the private sector. Complete devastation and ruined lives in a matter of weeks. Desperation is more powerful than democracy. And this is the third point one must allude to, when discussing the EUR vs GRD question. And while a devastating economic crisis does not always lead to a violent change of regime, it always entails changes its character eroding the democratic reflexes and allowing populism to creep deeper into every aspect of public life. This has already happened in Greece long time ago because Greece was in crisis for a long time before this transformed itself into bare numbers. Limitation of capital flows is a rather measurable and undisputed limitation of freedom. And it will happen immediately. Yet the most devastating of all limitations will be the reduced mobility still available to Greeks in early 2012. It is quite evident that the adoption of a new GRD by the local establishment almost inevitably requires further reversal of other important EU fundamental principles. At best then, Greece will retain a special status with the EU. But this means that the Greeks can be sure that their freedom, the gatekeeper of democracy, will be curtailed. Not to mention that the violent shift of fortunes for all Greeks will lead in extremism and the rise of local terrorism and acts of crime, small at first and more spectacular as the dust of the initial GRD shock settles and expectations for a brighter and nationally proud existence fade away. ??Domingo Cavallo, the finance minister of Argentina for a number of years in the 90’s and the person who was called by President de la Rua to manage the situation just before the 2001 default has repeatedly warned the Greek public (Kathimerini, Oct. 9, 2011 & Neoi Fakeloi Dec. 2011) and the Greek official sector during the last six months against the temptation to slide back to a local currency for the ills and pain inflicted upon the weakest part of the society shall be infinently deeper than the expected rough patch under the EUR. That said, it sounds improbable that Greece will ever make such a decision if the rest of Europe and in particular the rest of its south can pull its act together and avoid defaults. Devaluation of currencies is an unfair yet legitimate way to shift terms of trade for or against countries. When a sovereign manipulates the currency it is practically opting to deprive the society of some of its wealth laterally, rather than focusing on the problems that necessitate a devaluation – a politically easier option by far. In free markets the currencies oscillate around their general economic equilibrium point. But this doesn’t mean that it is the optimum point for every geographic area within the common currency area. The only way to tackle this disparity is either through letting unemployment take its toll and through human capital mobility or through direct capital transfers to the deficient current account areas. Europe so far has been doing the latter and allowing the first. As Germany is now dictating policy from the perspective of the only powerful player in Europe, it is trying to shift rather violently to do the first and allow for the latter, the previous policy having miserably failed as European capital transfers were dramatically misused by the receiver countries. Dear Sir, the Greek problem will not be solved by the GRDsation of the economy. It will just never be tackled under a local currency vail, allowing for a small local and well known minority to build its wealth on the back of a crippled majority of ill-fated citizens who will be faced with the grim choice between low life and emigration – much like the countries in eastern Europe following the implosion in the 90’s of their unsustainable economic and political practices. The alternative, while it entails emigration according to the German vision of Europe, it also serves as a buffer to the local government abusive practices which have driven the Greek economy to the ground. The Greeks will be a free people when they become unequivocally part of the greater European family of nations. For this to happen they, themselves have to take action to ensure marginalizing the fake sirens for the land of plenty (plenty of problems, useless GRD bills, lies and tears). During the next 10 years we will see shifts in the balance of power on both geopolitical plates. The Pacific Rim and the European theater. If during the next years Greece looks for solace within, this should not lead to an introvert behavior pushed by fear, self pity, devious interest groups or isolationism. The last found impossible to follow even by the only true empire of our time. It should look to its strengths, that gave the rest of the world reasoning and structured thinking; not keeping this knowledge away from the general public, locked away behind heavy doors in off-limits priesthoods. The time is ripe for change for the Greeks, just because there is no time left anymore, anyway. Regardless of what the rest of the world is doing. D. A.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s